İslam Geleneğinde Güzeli Aramak


"Allah güzeldir, güzeli sever" Hadis-i şerifi, bize İslam'ın güzellik ve estetik anlayışı hakkında temel bir perspektif verir. Güzelliğin kaynağı ilahidir ve bu sıfatıyla iyi ve güzel olan her şeyde tecelli eder. Maddi ve manevi çirkinliğin her şeyi kuşattığı bu dönemde iyi, güzel ve doğru olan arasındaki irtibatı yeniden hatırlamamız gerekiyor.

Geleneksel İslam toplumlarında güzellik esas, çirkinlik istisnaydı. Modern hayat bu denklemi tersine çevirdi. Günümüz metropollerinde çirkinlik kol geziyor; güzelliği bulmak içinse epey gayret göstermeniz gerekiyor. İslam toplumları ne modern hayata bütünüyle uyum sağlayabildiler ne de güzelliğin geleneksel değerini koruyabildiler. Bu yüzden modern hayat içinde zihinleri bulanık, kafaları karışık ve kendilerini yersiz yurtsuz hissediyorlar. Her yanı kaplayan çirkinlikten en fazla da onlar etkileniyorlar. 

İslam sanat ve estetiğinin nadide örnekleri olan şehirlerimizi hatırlayın: Semerkand, Buhara, Bağdat, İsfahan, Şiraz, İstanbul, Bursa, Kurtuba, Granada, Timbuktu, Fes, Marakeş... Bu şehirlerin en önemli özelliği, güzellik ile işlevselliği; tenasüp ile hareketi; madde ile formu; muayyen bir ben-idraki ile çoğulculuğu bir arada ve uyum içinde barındırmasıydı. Sureti de sireti de güzel olan hayat alanlarına ne kadar çok ihtiyacımız var...

İslam düşünce geleneğinde güzellik, her zaman hakikat ve erdemle birlikte ele alınmıştır. Zira bir şeyin güzelliği onun hakikatiyle doğrudan irtibatlıdır. Bu ilişki, güzellik kavramına ontolojik bir boyut katar. Güzel olan her şey, yaradılış eylemindeki güzelliğe geri gider. Aslına rücu eden her şey gibi güzellik de varlığını es-Sâni' ismiyle Mutlak sanatkâr olan Yaratıcıdan alır. Estetik duyuş, varlıkların özünde/hakikatinde bulunan bu varoluşsal güzelliği idrak etmek demektir.

Bir arının yahut göklerin güzelliğini temaşa ettiğimizde "enfüs ve âfâktaki" yani kendi içimizdeki ve dış dünyadaki güzelliği keşfetmek ve ortaya çıkartmak için bir adım atmış oluruz. el-Cemil ve Es-Sâni' isimleriyle güzel olan ve her şeyi güzel yapan Cenab-ı Hak, bizden de her işimizi güzel yapmamızı ister. Doğru ve güzel iş yapmak, varlığın ahengine iştirak etmek demektir. Güzeli aramak ve güzel yaşamak, ilahi olana doğru bir adım atmaktır. 

Hakikat olmadan hiç bir güzellik de var olamaz. Güzel olan her şey bir hakikatten, ahlaki bir safvetten ve estetik bir zevkten neşv ü nema eder. Granada'daki Elhamra Sarayı'nın insanı teskin eden güzelliği, Sultanahmet Camii'nin heybeti, Tac Mahal'in olağanüstü ahengi, nur saçan kubbesi ile Kubbetüs Sahra... Zaman ve mekan tasavvurunun tecessüm etmiş yüksek sanat örnekleridir.

Hz. Mevlana, Hafız ve Hayyam'ın ölümsüz şiirleri, Matrakçı Nasuh ve Levni'nin gözlere sürur veren minyatürleri, ilahi kelamı yüksek bir sanat formuna dönüştüren hat ve tezhib, Orta Asya göçebelerinin deri ve kumaş desenleri, kilim sanatının el emeği göz nuru ilmikleri... Maddi varlığın ötesindeki hakikatlere işaret ederler.

Aynı şekilde Arap, Fars, Türk ve Hint müziğinin başyapıtları, âlemin ritmini ve ahengini insanın ruhuna fısıldarlar.

Bu eserlerin ortaya çıkmasını sağlayan medeniyet tasavvurunun merkezinde hakikat, doğruluk ve güzellik ve bu medeniyetin insan tasavvurunda ilahi hakikat ve güzellikle yoğrulmuş olmak vardır. Hakikat ve güzellik mefhumlarını yitirmiş hiç bir medeniyetin hayatiyetini sürdürmesi mümkün değildir. Bir medeniyetin ihyası da ancak kendine has estetik dünyasını yeniden inşa edebilmesine bağlıdır.

Bugün güzellik dendiğinde aklımıza ticarileştirilmiş ve metaya dönüştürülmüş nesneler geliyor. Modern kültürün en büyük yanılgılarından biri güzelliğin, zenginlerin ve eksantrik çevrelerin tekelinde olan pahalı ve lüks bir ayrıcalık olduğu düşüncesidir. Güzellik, hiç bir zümrenin tekelinde değildir. Bir lüks yahut lüzumsuz hobi de değildir. Güzel olanı aramak, fıtratımızın en temel unsurlarından biridir. Güzellik, aklı ve kalbi besleyen bir cevherdir. Soyo-ekonomik ve kültürel statülerin ötesinde bize huşu, sükûnet ve duyarlılık aşılayan varoluşsal ve estetik bir değerdir. 

https://www.sabah.com.tr/yazarlar/ibrahim__kalin/2016/01/20/islam-geleneginde-guzeli-aramak

YAZIYI PAYLAŞ!

İlk Yorum Yazan Sen Ol!

YAZARIN SON 5 YAZISI
26Ekm
04Kas